Push to reset the world: Van een stad en onze toekomst

Half negen vanmorgen, ik zit net aan de tafel, nog geen nieuws gezien. Mijn Ipad geeft een seintje. Het komt van de app NU.nl, een explosie op vliegveld Zaventem in Brussel. Ik hoop dat ik het verkeerd lees, maar niets is minder waar. Het is gebeurd en het komt dichterbij dan ooit. Binnen no time extra controles bij de grensovergang Zelzate. Dat is van hier niet ver.
Terwijl ik aan het werk ben, luister ik naar het nieuws en check ik regelmatig mijn timeline op twitter. Van de verschillende hashtags word ik niet vrolijker. Ik zie medeleven van mensen. Mensen die willen helpen, hun steun betuigen. Ik zie ook boosheid. Die boosheid komt vast door onvermogen. Want had dit niet voorkomen kunnen worden? Sommige boosheid ontaardt, ook online, in het schuld geven aan bevolkingsgroepen.
Er wordt naar mijn idee over één kam geschoren. Er worden uitspraken gedaan dat ‘de wereld helemaal naar de klote is’, dat ‘het systeem verrot is’. Anderen dromen: “Als er toch eens een knopje was om de wereld te resetten”.

Kwart over één vanmiddag. Mijn Ipad geeft een seintje. Het komt van mijn agenda-app. Over een kwartier word ik verwacht op de school van mijn kinderen. De jaarlijkse ‘Leeuwenburchshow’ vindt plaats. Een show van alle groepen van de school voor alle ouders, opa’s en oma’s, buren en andere belangstellenden. Ik stap binnen terwijl de startsong als vanouds door de speakers schalt: “Leeuwenburch, cool die kids”. Kinderen zijn blij dat iedereen naar de show is gekomen, er heerst een feestelijke stemming, ouders staan vrolijk te kijken naar de start. De feestelijke stemming lijkt een ongelofelijk contrast met de berichten in het nieuws vanmorgen.

Er wordt gezongen, er worden acts opgevoerd. Het lijkt allemaal zo eenvoudig en zo losjes. Als je goed luistert, zit er veel achter. Groep 5 geeft het podium aan alle kinderen. Er wordt gekeken naar wat zij later willen worden. Er is ruimte, voor iedereen. Het podium laat het zien.

Het gaat niet om welk liedje wordt gezongen. Ik zie alle kinderen, arm in arm inhakend, genieten van het optreden met elkaar. En het gaat verder. Groep 6 vertelt over respect.

Wat durven deze kinderen veel. Situaties, waarmee zij zelf ook te maken hebben gehad, worden gedeeld. De zaal luistert ademloos. Er is applaus, steeds weer. Het lijkt een ongelofelijk contrast met ‘de klotewereld’ en het ‘verrotte systeem’ in mijn timeline vanmorgen. Het lijkt wel bijna of iemand op een knopje heeft gedrukt om te proberen de wereld te resetten.

Met gemengde gevoelens verlaat ik een uur later de zaal. Wat is het erg wat er is gebeurd vandaag in Brussel. Wat is het mooi wat er vandaag is gebeurd op school. Leerkrachten zijn van belang, zeker op dagen als vandaag. Kinderen hebben immers vragen over wat er is gebeurd. Praat er ook over met hen, gooi het gesprek open. En vooral: help hen vooruit te durven kijken naar de toekomst, ook wij allemaal zijn ‘the system’.

Praten met kinderen over deze gebeurtenissen?

of

 

Of

Hoe praat je met leerlingen over terreur en geweld?

The Next Generation: Oproep aan alle (startende) leerkrachten in Zeeland #SR2015

Ieder kind ter wereld verdient het om zich te kunnen ontwikkelen, om te leren. Bij ons in Nederland is dat (niet altijd, maar heel vaak gelukkig toch wel) normaal. Veel kinderen kunnen hier bijna zorgeloos kind zijn. Ik kon dat in mijn jeugd, mijn eigen kinderen ook. Daar ben ik erg dankbaar voor. Hoe anders is dat voor kinderen in oorlogsgebieden. Buiten hun eigen schuld om, leven zij in omstandigheden waar ze niet zorgeloos kind kunnen zijn en niet zomaar toekomstperspectief hebben. Om die reden is het thema van Serious Request dit jaar “The next generation“.

Meer dan bij eerdere thema’s vind ik daarom dat ik aan dit thema aandacht moet besteden. Een paar weken geleden raakte ik in gesprek met De Hobbyisten. Ze hebben vandaag hun single “Laat mij”, de themesong voor Serious Request Domburg 2015, gelanceerd.

We spraken over onze next generation en hoe ook zij aandacht aan het thema kunnen geven. En wie kunnen dat beter onder de aandacht van onze next generation brengen dan (next generation) leerkrachten?  We zijn dus erg op zoek naar leerkrachten: leerkrachten al lang in het vak en leerkrachten die net beginnen. Ben je een oude rot in het vak? Ben je pabostudent? Breng dan gerust het thema onder de aandacht van je klas. Maak het thema bespreekbaar en werk mooie voorbeelden uit. Natuurlijk mag je dit koppelen aan inzamelacties voor ‘Serious Request’.

Doe ideeën op, werk ze uit. Wil je materiaal van ‘De Hobbyisten’ gebruiken? Word dan lid van de tijdelijke facebookgroep ‘Ambassadeurs Serious Request Domburg. Naast de MP3 van ‘Laat mij’ en de lyrics, kun je met andere leerkrachten sparren over je ideeën en kun je (onder andere aan mij) vragen stellen over hoe je bijvoorbeeld het thema bespreekbaar kunt maken in jouw klas.

Heb je iets moois gemaakt? Deel het dan ook gerust via facebook, op de pagina van ‘De Hobbyisten’, of door hen te taggen. Breng je de opbrengsten naar Domburg? Laat ook daar gerust je creaties zien.

 

De kleren van de keizer

Het is tijd voor een gastbijdrage over autonomie en vertrouwen in het onderwijs, ook in het hoger onderwijs. Het geven van vertrouwen aan studenten, die graag willen dat we ze ‘boven zichzelf laten uitstijgen’. Leendert-Jan Parlevliet, collega van de pabo, deelt zijn ervaringen naar aanleiding van een inspiratiemiddag.

Maandag 19 oktober 2015: de HZ bezint zich onder leiding van de inspirerende onderwijsprofessor Filip Dochy over vernieuwing van het opleidingsonderwijs. Collega’s en studenten gaan in groepen aan het werk en de sfeer is goed. Er is van alles waar men het over eens is: meer ruimte voor het leren van de student, onderwijs dicht bij de praktijk, opleiden in samenwerking met die praktijk. De eensgezindheid lijkt groot. De slotbijeenkomst is gezellig. Er worden grappen gemaakt en op de achtergrond klinkt het vertrouwde gerammel van flessen en glazen. De borrel komt eraan. Dochy heeft een aantal studenten gevraagd te reageren en die zeggen allemaal prettige dingen, zoals dat het hen is opgevallen hoezeer de docenten gericht zijn op leren en op nieuwe zaken. Vinden ze ons zelfs een beetje onzeker? Dit kunnen wij docenten goed hebben. Er wordt hartelijk geapplaudisseerd. Dan is er nog een student achterin. Hij wil nog wel zeggen wat hij gezien heeft. “Jullie vertrouwen ons niet” dat is wat hem het meest is opgevallen bij de docenten deze middag. Docenten vertrouwen studenten hun onderwijs niet toe. Het applaus blijft uit. Het wordt heel even ijzig in de zaal. Dochy merkt de sfeer en herhaalt de opmerking van de student met andere woorden. Hij haalt de scherpe randjes ervan af. Plaatst de opmerking in het geheel van zijn visie. Met zoveel woorden zegt hij wel dat dit een essentieel onderdeel is. Het onderwijs is hun onderwijs. Zij bepalen wat zij leren en waar zij zich voor inspannen. Niet wij docenten.

De student die het inzicht en de moed had om dit te zeggen, verdient de HZ Stern, moet gesmeekt worden om mee te doen in de klankbordgroep van de dienst onderwijs, met hem mag het college van bestuur 1 keer per maand lunchen, zijn docenten vinden het een eer als hij in de les komt.

Ik heb de hele week over deze zin nagedacht. Waarom duurde het zolang voor ik inzag dat hij gelijk had? Vertrouw ik de studenten? Kan ik dat? Mijn studenten hun onderwijs toevertrouwen? Of laat ik niet los, omdat Ik erkenning wil als docent? Is dat het mechanisme dat de echte verandering in de weg staat? Ik wil het zo goed doen, dat ik ergens trots op kan zijn. Op mijn lessen, op mijn resultaten, op de prestaties van mijn studenten. En krijg ik die bevestiging in mijn werk? Misschien komt de bevestiging van studenten pas als ik mijn plaats in neem in hun onderwijs?

 

Een rode aap in je school?

Eind september was ik voor mijn werk bij de laatste bijeenkomst van de ‘Rondgang lerarenopleidingen’ die onze minister Bussemaker maakte. Een mooie dag was het, we konden veel delen: als opleidingen onder elkaar en als opleidingen met het ministerie. Regelmatig stoorde ik me ook wel aan termen die werden gebruikt voor studenten die leraar willen worden. De term op zich was niet zo vervelend, maar de lading die eronder hing was te proeven:

Tijdens één van de workshoprondes kwam één van onze pabostudentes aan het woord. Ze vertelde over de schat aan kennis, vaardigheden en opgedane ideeën zij heeft, die het onderwijs kunnen verrijken. Vervolgens tweette ik hierover:

De tweets met #leraarwordjenietzomaar rolden later over het scherm in de plenaire zaal…en als er niet al teveel getweet wordt, kom je vaak voorbij, ook al krijg je niet het woord. Achter me in de zaal hoorde ik regelmatig “Redmonkey? Wat is dat nou weer?” Ook achteraf kreeg ik online nog wat vragen: “Ik zag je tweets met #redmonkey. Wat bedoel je dan?” Ik besloot het heel even te laten voor wat het was.

Sollicitatiepracticum
Vandaag kwam die rode aap toch weer terug. Ditmaal tijdens de lessen. Ieder jaar geef ik in pabo 3 een aantal practica over solliciteren. We starten bij persoonlijke eigenschappen en hoe die je zowel kunnen helpen als belemmeren. Vervolgens zetten studenten een aantal stappen in wie ze zijn als (aankomend) leerkracht, wat ze al kunnen en wat ze willen. Altijd komt expliciet aan de orde wat zij tot nu toe al hebben bereikt. Ik vraag dat nooit zo direct, maar er zijn altijd aanknopingspunten. Vanmorgen rolde (uiteraard) de term ‘coöperatief leren’ door de klas, waarop één van de leerkrachten in wording zei: “Daarover heb ik op het MBO al eens onderzoek gedaan”. Ik vroeg haar wat een vraag tijdens een mogelijk sollicitatiegesprek zou kunnen zijn. Even was het stil, er kwam nog niet veel. “Kun je iets vertellen over jouw onderzoek, de resultaten en wat het de school waar je onderzoek deed aan deze resultaten heeft gehad?” vroeg ik haar. Nog even was het stil: “Ja, dan moet ik wel weer even in dat onderzoek duiken”. Ietwat van haar stuk gebracht moest ze toegeven dat dat, hoe klein wellicht ook, bepaalde kennis was die zij had, die voor haar wellicht vanzelfsprekend was. Ze ontdekte dat zelfs resultaten uit een onderzoek van twee jaar terug, misschien wel nieuw en handig kon zijn voor een school waar zij (al dan niet als LIO-stagiair) kan gaan solliciteren.

De vanzelfsprekendheid van Professionele Leergemeenschappen (PLG’s) en tripjes naar Malmö
We spraken nog even verder in de groep. Welke, min of meer vanzelfsprekende zaken, waren nou eigenlijk dingen die mooie inzichten of nieuwe ideeën gaven? Het besef werd steeds meer: “Ik doe dit jaar mee aan een professionele leergemeenschap binnen mijn school. Kan kennis die ik dan daar op doe, dan zomaar iets zijn wat nog niet logisch is voor lang meelopende leerkrachten?”. Ik knikte instemmend. Er werd aangevuld. Enkele studenten vertelden dat ze vorige week met enkele pabodocenten in Malmö waren geweest en daar andere ideeën hadden opgedaan, vanuit andere perspectieven naar onderwijs had gekeken. “Ja, allemaal dingen die jullie voor logisch aannemen, maar niet altijd vanzelfsprekend zijn”.

Welke rol bedeel jij jezelf toe tijdens een sollicitatiegesprek?
Die vraag stelde ik de studenten vervolgens. Allerlei emoties werden genoemd, allerlei vormen van gesprekken ook: Een prettige rol. Iemand in de klas riep gekscherend in de klas: “De slachtofferrol“. Ik lachte en vertelde dat er tijdens een sollicitatiegesprek maar één persoon is die jou die rol kan toebedelen, namelijk jijzelf. Vervolgens vroeg ik wat nou het andere uiterste zou kunnen zijn van het slachtoffer in een sollicitatiegesprek. Er kwam van alles. Ik noemde dat ik de hele klas een stelletje apen vond. Rode apen!

Redmonkeys
Studenten hebben zoveel kennis van zaken, ze hebben creatieve en eigentijdse ideeën voor goed onderwijs. Waarom? Ze zitten nog geen jaren vast, in het midden van een oerwoud die we ‘de school’ noemen. Ze komen uit aangrenzende eco-systemen en brengen ideeën mee. De rode aap is een metafoor die ik dankbaar heb gebruikt van Jef Staes, die ik zo’n tien jaar geleden ontmoette. Hij legt de metafoor als volgt uit:

Ik vertelde de metafoor (leuk, verhalen vertellen blijft toch ook een prachtige vorm). En de vragen van studenten kwamen boven. Ik moest nuanceren: Iemand die lang in het onderwijs zit, is niet per definitie een ‘redmonkeyhunter’, iemand die jou afschiet. Dat zijn gelukkig zeer weinigen in een team (zolang je immers passie hebt…). Velen zijn wellicht ook de ‘omarmers’ van jou: Ze zien in jou iemand in wie zij hun passie ook (of soms terug)vinden, ze durven vaak zelfs ook van jou te leren: Dat is samen leren, samen professionaliseren voor de toekomst.

“Wat we dus eigenlijk willen is meer ruimte en vrijheid in onderwijs” Landelijk debat ons onderwijs 2032 (3)

De wereld om ons heen verandert in sneltreinvaart. Steeds vaker constateren we dat het huidige onderwijs niet langer aansluit bij de wensen van morgen. Ook zal de arbeidsmarkt andere eisen gaan stellen. De uitdagingen van de toekomst vragen om mensen die in staat zijn zich nieuwe kennis en ontwikkelingen snel eigen te maken. Hoe kunnen basisscholen en middelbare scholen leerlingen op die uitdagingen voorbereiden? 28 mei vond het landelijk debat #onderwijs2032 plaats. Ikzelf schreef hierover al eerder een blog. Nu is het aan Jasmijn, studente pabo 3, die ook deelnam aan het debat.

Ons onderwijs 2032
Wat moeten kinderen leren om zich voor te bereiden op de toekomst? Deze vraag staat centraal tijdens het Landelijk debat Ons Onderwijs 2032. Het is een vraag die veel oproept bij de aanwezigen, maar ik merk gaandeweg het debat dat de neuzen toch min of meer één kant op staan. Iedere groep heeft weliswaar een eigen zwaartepunt bepaald, maar in grote lijnen zijn er veel overeenkomsten. De groepen vullen elkaar vanuit verschillende perspectieven aan en ik denk dat er aan het einde van de avond een mooi totaalbeeld geschetst kan worden.

Lees verder