Zondag 1 februari zoomde VPRO’s Tegenlicht in de aflevering “De onderwijzer aan de macht” in op drie scholen waar bevlogen bestuurders, schoolleiders, leraren en betrokken ouders de ‘vaste waarden’ van het onderwijs ter discussie stellen. Over de uitzending valt veel te vertellen, via twitter regende het meningen. Op 3 februari vond in Middelburg een Meetup plaats. Geïnteresseerden konden hier met elkaar in gesprek over (fragmenten uit) de aflevering. Deze blogpost gaat voornamelijk over die meetup in Middelburg.

Leren kennen
In de relatief kleine provincie Zeeland zitten op 3 februari zo’n zeventig mensen in ‘De Spot’ in Middelburg. Vanuit eerste fragmenten wordt verkend wie er allemaal in de zaal zitten. Het zijn allemaal mensen die op één of andere manier gegrepen zijn door de documentaire: Mensen die vinden dat ‘het onderwijs van nu anders moet’, mensen die op dit moment al ‘de ruimte pakken die er lijkt te zijn’, mensen die graag meer ‘andere invloeden in hun school willen’ maar waarvan de directeur niet lijkt mee te willen werken, schoolleiders die ‘andere aspecten van onderwijs’ willen benadrukken maar hun team niet zo mee krijgen, ouders die nieuwsgierig zijn naar wat onderwijs hun kinderen eigenlijk kan bieden, etc. Allerlei pluimage dus. Zeventig mensen, nu al een enorme bak aan denkkracht!

De samenhang in de wereld
Vanuit verschillende fragmenten uit de documentaire wordt het gesprek opgestart en op gang gehouden. Het begint met de vakken op school. Met wat komen kinderen nu in aanraking, zijn al die vakken nodig en wordt er iets gemist. Een beeld dat redelijk snel boven komt is dat de vakken waar kinderen nu mee in aanraking komen “helemaal zo slecht niet zijn”, maar dat het “vakken” zijn. Het woord zegt het: min of meer gescheiden worden ze aangeboden. Er wordt genoemd dat “het toch erg mooi zou zijn als we dat wat meer samenhangend zouden kunnen krijgen”. Ik bedenk me dat aanwezigen dit vast willen omdat de wereld complex is, daarmee samenhangend is en dat wanneer je als kind met vragen zit je niet specifiek antwoorden wilt vanuit één bepaald vak. Maar dat is zomaar mijn gedachte. Op dat moment weet ik nog niet dat ik hiermee de volgende dag verder zal gaan, tijdens mijn onderzoek (dat blog volgt later). Een tweede vraag komt ook bij mij boven: Veel volwassenen in het onderwijs willen dat hier, hebben we dit soort vragen eigenlijk wel aan de kinderen gesteld?

Leer kinderen eerst zichzelf kennen
Vanuit de zaal wordt opgemerkt dat de start van goed onderwijs begint bij het kinderen leren zichzelf te kennen. Het is een mooie invalshoek om onderwijs te benaderen. Biesta noemt dit in zijn boek ‘Goed onderwijs en de cultuur van het metensubjectvorming, één van de drie functies van onderwijs die hij beschrijft: Het worden van een individu die, wel in samenhang met de wereld om zich heen, zichzelf steeds meer onafhankelijk ontwikkeld. Ik bedenk me dat juist dit misschien kan zijn wat mensen op dit moment in het onderwijs missen, te weinig aan bod zien komen, of waarop ze zichzelf betrappen hier zelf te weinig aandacht aan te geven. Juist dit is wat in de documentaire behoorlijk benadrukt wordt.

Leerkracht, laat los!
Natuurlijk komt ter sprake dat het moeilijk is om ieder kind op zijn eigen niveau aan te spreken, aan ieder kind aandacht te besteden, “terwijl je nog zesentwintig andere kinderen in je klas hebt die ook aandacht vragen”. Een mooie opmerking, want kinderen hebben aandacht nodig. De vraag is echter: “Van wie?” Moet dat per sé van de leerkracht zijn, of kun je dat ook op andere manieren inrichten? Kun je los laten als leerkracht?

Wanneer je dit kunt loslaten én kinderen verantwoordelijk kunt maken voor zichzelf en elkaar, gaat dat uiteindelijk wellicht bijna ‘vanzelf’: Kinderen zijn immers onderdeel van de groep en leren elkaar daarin helpen. En dat is in mijn beleving precies wat Biesta in zijn boek bedoelt met de onderwijsfunctie socialisatie.

Maar wat steekt er nou eigenlijk?
De meetup bijwonend, vraag ik me af wat het is wat deze mensen nou eigenlijk anders willen. De antwoorden hierop lijk ik te krijgen. Er wordt gezegd dat het ‘alles voor de cito moeten doen’ zoveel druk levert. “We zijn alleen maar aan het toetsen”, ook als het niet cito is. “De nadruk ligt steeds op het kwalificeren van kinderen, dat moet anders”. Het aardige vind ik dat juist ‘kwalificatie‘ de derde onderwijsfunctie is die door Biesta wordt benoemd. Hij geeft hier ook een mooie beschrijving van (dus lees het boek gerust, het is een aanrader). Ineens begrijp ik waar mijn eigen terughoudendheid zat bij het bekijken van de documentaire en deels ook in de meet up. We kunnen wel alles willen veranderen (en het liefst in één keer), maar doen we dan uiteindelijk waar onderwijs voor bedoeld is?

Onderwijsontwikkeling
De documentaire biedt mij een prachtig inzicht in hoe onderwijs zich kan ontwikkelen. Ik wil het bewust een ontwikkeling noemen: Een vernieuwing klinkt vaak direct radicaal en het is maar de vraag of iedere vernieuwing een verbetering is. Misschien dat dat ook juist de angst is van mensen om hierin mee te willen gaan: “Daar gaan we weer met de zoveelste vernieuwing”. Maar jezelf afvragen hoe je steeds weer een balans kunt leggen tussen de drie onderwijsfunctie kun je klein beginnen. Je kunt in je eigen klas starten, ervaringen op doen en die delen met je collega’s. Laat merken wat werkt. En: “Heb gewoon het lef om van binnenuit, echt vanuit jezelf te starten”. Wat die balans is kan overigens voor iedere leerkracht, team en school weer anders zijn. Kijk vooral naar goede voorbeelden van anderen en waardeer die, ook als dat voorbeeld niet direct bij jezelf past.

Follow up 
Na deze meet up voel ik een behoefte aan een follow up. Hoewel wellicht niet iedereen woensdag 4 februari direct gestart zal zijn met zijn onderwijsontwikkeling, kan ik me voorstellen dat er mensen nog eens verder willen gaan. Er zijn zelfs al mensen die hun eigen plannetjes aan het bedenken zijn, ook om samen te werken. Ik zou het prachtig vinden om met die mensen de volgende stappen te zetten: Wat gaan we doen en waar willen we naartoe? Maar ook: welke mogelijke belemmeringen zien we op dit moment en kunnen we die benoemen? En nog beter: Hoe kunnen we die belemmeringen aan? Ik voel onderzoeksonderwerpen voor vierdejaars pabostudenten aankomen (probeer ik alvast daad bij woord te voegen). De organisatoren van de meet up zijn ook al aan het denken over een vervolg, ik doe graag mee.

Dankjewel…
@hjzielstra, @zon_wkp, @mnfschillings, @mauricedechamps@bertschollema en @Bartjanw voor de gesprekken met jullie voor, tijdens en na de meetup. Deze waardevolle gesprekken hielpen me dit blog te maken.

 

 

Advertenties

Over Riaan Lous

@riaanlous is ecologisch pedagoog en werkt bij HZ University of applied science. Hij is daar onderwijsadviseur en -ondersteuner bij de Delta Academy, Academie voor Technologie & Innovatie en docent aan de pabo.

»

  1. Teun Dekker schreef:

    Mooi blog Riaan. Onderwijsontwikkeling blijft een boeiend gegeven. Gaaf dat er al (relatief) zo’ n grote groep over na wel denken. Ik vraag me wel af wat bij het personeel de invloed van de autobiografische reflectie en transformatie van persoonlijke ervaringen is (Janssens, 2008). Voor de ouders geldt mogelijk wat er genoemd wordt als educated guess (o.a. Oomen, 2010). Toevallig hier over aan het nadenken geweest i.v.m. de ontwikkeling van inclusief onderwijs :-). Terecht schrijf je wat mij betreft dat het ontwikkeling is!

    • Riaan Lous schreef:

      Dank voor je reactie Teun, literatuur is altijd welkom, ook voor andere lezers :-). Is er van jou een blog te verwachten hierover? Niet voor niks geef je aan ‘erover aan het nadenken te zijn geweest’. Prikkelen is altijd goed.

  2. […] geval zelf begonnen met onze eigen verbeteringen, vanuit onze eigen kracht, iets wat tijdens de meetup van Tegenlicht ook al werd […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s